Заўсёды, калі ўсе пачынаюць пісаць адно і тое ж не залежна ад краіны — гэта прымушае задумацца. Асабліва насцярожвае, калі журналісты, спецыялісты і блогеры не проста пішуць, а настойліва паліваюць брудам. Гаворка ідзе пра Трансатлантычнае гандлёвае і інвестыцыйнае партнёрства (TТIP), якое з’яўляецца пагадненнем аб свабодным гандлі паміж Еўрапейскім Саюзам і ЗША.

Пра TTIP практычна нічога добрага не напісана. І правільна! Бо скандалы, інтрыгі, гісторыі пра злыя капіталістычныя звышкарпарацыі нашмат лепш прадаюцца і гучаць у загалоўках, чым сціплыя і стрыманыя «Думкі аб TTIP».

Большасць матэрыялаў аб TTIP пачынаюцца з «Guardian кажа», «Greenpeace кажа» і гэтак далей. «Дыялог» жа, як і належыць аб’ектыўнаму выданню, з самага пачатку матэрыялу паказвае спасылку на сайт пагаднення ў Еўракамісіі, каб наш чытач мог сам азнаёміцца з матэрыялам, таму што калі чалавек збіраецца неяк выказвацца пра нешта такое, то ён абавязаны хоць бы базава з гэтым азнаёміцца.

Давайце зараз абмяркуем гэтае пагадненне. TTIP створаны для паляпшэння гандлёвых сувязяў паміж ЕС і ЗША, адмене тарыфаў, усялякіх рэгуляцый і іншых (бюракратычных) працэдур, якія ўскладняюць гандаль, як для еўрапейцаў, так і для амерыканцаў.

Вось адзін прыклад з пагаднення: пошліны на імпарт машын у ЕС з ЗША складаюць 10 %, з ЕС у ЗША — 2,5 %. Можна перафразаваць: еўрапейскія машыны ў ЗША прадаюцца мінімум на 2,5 % даражэй, амерыканскія у ЕС прадаюцца мінімум на 10 % даражэй; мінімум, так як не ўлічваюцца астатнія магчымыя падаткі і выдаткі для замежнікаў.

У чым прычына? Цалкам верагодна — у звычайным лабіяванні і падтрымцы нацыянальнага аўтапрама, тым самым дзяржава стварае больш спрыяльныя ўмовы мясцовым вытворцам, а насельніцтва павінна за гэта пераплачваць. Прычым пераплата адбываецца ў любым выпадку: калі чалавек захоча купіць амерыканскую машыну, ён пераплаціць мінімум 10 % (гэта значыць 110 % ад амерыканскай кошты), калі ён пажадае купіць еўрапейскую машыну, то цалкам верагодна яна будзе даражэй, чым калі б была свабодная канкурэнцыя і вытворцы былі б вымушаныя паляпшаць свой прадукт і заадно кошты, каб прыцягнуць пакупніка, бо кошт еўрапейскіх машын ад 101–109 % больш канкурэнтназдольны, улічваючы пошліну ў 10 % для амерыканцаў, а пры адсутнасці гэтай пошліны амерыканскія аўтамабілі пацяснілі б еўрапейскіх вытворцаў, якія былі б вымушаныя зніжаць цану з 101–109 % да амерыканскіх 100 %.

Пасля дадзенага прыкладу, наколькі зніжэнне кошту прадукцыі і павелічэнне канкурэнцыі адпавядае словах медыя аб тым, што дадзеная дамова лабісцкая і працуе толькі на буйныя карпарацыі? Можа, наадварот, не думаеце? Каб абараніць свой рынак ад лішняй канкурэнцыі нацыянальныя (неэфектыўныя) гіганты падаграваюць істэрыку вакол гэтага пагаднення. Выглядае ўсё гэтак.

by43-dumkі-ab-ttip_02
Каб больш дакладна выказаць думку пра важнасць свабоднага гандлю, варта нагадаць, што Еўрапейскі Саюз быў створаны як эканамічна-палітычны саюз для ўмацавання міру, з усімі адсюль вынікаючымі наступствамі, якія тычацца свабоды перамяшчэння людзей, тавараў, грошай і гэтак далей. Вельмі дзіўна было б цяпер уявіць мытныя пошліны паміж Германіяй і Францыяй, а паміж Парыжам і Марсэлем або Берлінам і Мюнхенам гэта наогул гучыць абсурдна.

TTIP нясе ў сабе такую ж мэту — скід гандлёвых бар’ераў, якія павышаюць цэны на тавары, пагаршаюць іх якасць з-за больш слабай канкурэнцыі (навошта паляпшаць якасць тавару і зніжаць цану, калі канкурэнты выцясняюцца высокім плотам бюракратыі і тарыфаў?) І нашмат ўскладняюць жыццё, асабліва малым і сярэднім прадпрыемствам. Чаму менавіта ім? А з чаго гігантам, як Volkswagen, Coca-Cola і іншым буйным кампаніям баяцца бюракратыі? У іх на ўзбраенні цэлая армія юрыстаў, менеджэраў і гэтак далей, у адрозненне ад невялікіх фірмаў, якія толькі пачынаюць працаваць і якім разбірацца ў гэтых бюракратычных і папросту штучна створаных джунглях неверагодна цяжка.

Калі шчыра, я нават здзіўлены, што такое пагадненне даўно не было рэалізавана. Усё ж такі ЕС і ЗША партнёры па такіх блоках як НАТА, і абодва рэгіёну з’яўляюцца эканамічнымі лідэрамі свету. Іх эканамічны саюз нашмат лагічней, чым свабодны гандлёвы прастор ад Уладзівастока да Лісабона, на які намякаюць ў Расіі. Лагічней таму што гэта два адносна гамагенных рэгіёну (эканамічна, сацыяльна, у прававым полі) і лібералізацыя можа прайсці даволі хутка і бязбольна, у адрозненне ад сувязяў з такімі карупцыйнымі краінамі як Расія, дзе зусім іншыя законы і паняцці вядзення бізнесу.

by43-dumkі-ab-ttip_03
Самае смешнае, што калі людзі прыходзяць у крамы, яны любяць скардзіцца і здзіўляцца, як жа так усё дорага і які жах, як іх «абдзіраюць» фірмы і карпарацыі. Калі тыя ж самыя карпарацыі спрабуюць знізіць цэны, зрабіць свой тавар больш канкурэнтным і даставіць кліенту самы лепшы прадукт па самай выгаднай цане, то людзі выходзяць на вуліцу са словамі «цяпер і так даволі нізкія тарыфы паміж ЕС і ЗША — у сярэднім 3 %». Асабіста я не хачу пераплачваць за замежны тавар нават 3 %, проста таму што ён замежны. Аналагічна паступаюць і іншыя пакупнікі — інакш такія фірмы як Walmart ў ЗША і Aldi ў ЕС не былі б такія папулярныя (абедзве кампаніі арыентуюцца на максімальна магчымую нізкую цану тавараў), але ці то насельніцтва не бача сувязі паміж гэтымі тарыфамі і зніжэннем цаны, ці то яны крывадушнічаць, кажучы адно, а робячы іншае.

Як вынік, ад свабоднага рынку выйграюць усе — канкурэнцыя паміж фірмамі павялічыцца, у барацьбе за кліента якасць тавараў палепшыцца, кошт стане больш прывабны. Кампаніі, якія сапраўды лепшыя, павялічаць свае даходы, запросяць больш супрацоўнікаў і выплацяць больш падаткаў дзяржаве, якая іх, будзем спадзявацца, разумна выдаткуе.

by43-dumkі-ab-ttip_04
У панічных матэрыялах па TTIP усе крычаць наперабой пра тое, што будзе страта працоўных месцаў, негатыўна ставяцца да павелічэння канкурэнцыі і гэтак далей. Гэта складана каментаваць, бо ЕС і ЗША з’яўляюцца апорай капіталізму (хоць бы на словах). Капіталізм дае шанец лепшым, і канкурэнцыя гэта і ёсць магчымасць для лепшых праявіць сябе і дапамагчы грамадству. Калі хто-небудзь хоча жыць пры планавай эканоміцы — сцяг у рукі. На шчасце, ёсць такія апоры сацыялізму, як КНДР, там можна і ў чарзе па хлеб пастаяць, пра жыццё падумаць. Для астатняга развітога свету сацыялізм адышоў у лета ў снежні 1991 года, калі афіцыйна быў распушчаны СССР.

Калі пакупнік ідзе ў краму, яго не хвалююць працоўныя месцы, сацыяльная справядлівасць і іншае. Яго хвалюе яго кашалёк. Таму калі хтосьці гатовы спансіраваць неэфектыўныя прадпрыемствы, гэта яго выбар. Большасць людзей хочуць самай лепшай якасці па самай лепшай цане. Варта было б падумаць аб тым, як гэта якасць і кошт ствараюцца. А ствараюцца яны паляпшэннем вытворчасці, больш эфектыўнай арганізацыі і гэтак далей.

Так цiкава чуць, як амерыканцы параўноўваюць TTIP з іншымі дамовамі аб свабодным гандлі. Да прыкладу, Берні Сандэрс піша, што пагадненні ЗША з іншымі краінамі пацягнулі за сабой страту мільёнаў працоўных месцаў і, што амерыканскія рабочыя вымушаныя канкураваць з рабочымі ў іншых краінах, якія гатовыя працаваць за капейкі у гадзіну. Давайце перафразуем: непрымальна дазваляць кампаніям паляпшаць сваю канкурэнтаздольнасць, прадаючы больш якасны прадукт пакупнікам па больш нізкай цане, якія прагнуць усё больш і больш нізкіх цэн, наймаючы замежнікаў, якія з-за свайго цяжкага жыцця гатовыя працаваць за капейкі. Гэта значыць, амерыканец, які ад страты працы трохі страціць ва ўзроўні жыцця — бо ён ужо нарадзіўся ў лепшай краіне на зямлі і мае свой дом, машыну, зберажэнні, вопратку і ежу, сацыяльную дапамогу ад дзяржавы, доступ да медыцыны, лепшай адукацыі, свабоды слова і гэтак далей. Дык вось, атрымліваецца, што гэты амерыканец нашмат важней азіята, афрыканца або лацінаамерыканца, якія гатовыя працаваць за грошы, абы толькі выжыць.

by43-dumki-ab-ttip_05.jpg
Дазваляючы кампаніям наймаць замежных супрацоўнікаў, развітыя краіны развіваюць іх эканоміку і дапамагаюць людзям выйсці з галечы. Нагадаем амерыканцам і еўрапейцам, што такое галеча (з якой некамерцыйныя арганізацыі паказушна змагаюцца, паралельна падымаючы пытанне пра тое, што нельга аўтсорсіць працоўныя месцы ў краіны, якія развіваюцца): несвабодная дзяржава, адсутнасць фізічнай бяспекі, абароненасці, здавальняючага жылля, доступу да якаснай медыцыны, магчымасці навучацца і развівацца, нават доступу да ежы і вады ў многіх няма. Але так, адзін рабочы амерыканец ці еўрапеец за 1000 даляраў лепш, чым, дапусцім дзесяць рабочых у краіне развіваючэйся, якія працуюць за 100 даляраў (плюс зніжэнне кошту на тавары ў развітых краінах, рост кампаніі, што дазваляе наймаць больш адукаваных супрацоўнікаў у ЗША і ЕС і плаціць больш падаткаў).

У цэлым, калі кажуць пра страту месцаў, гэта значыць, што працоўныя месцы сыходзяць у больш эфектыўныя па цане рэгіёны, у якіх людзі гатовыя працаваць за больш нізкую цану, так як іх дзяржава эканамічна менш развіта. У выпадку з TTIP, магчыма, пяройдуць нейкія працы з ЗША ў менш багатую Ўсходнюю Еўропу. Наўзамен ЗША атрымаюць больш нізкія цэны на тавары для ўсёй краіне і павелічэнне падатковых паступленняў.

Многіх яшчэ хвалюе зніжэнне якасці еўрапейскай прадукцыі, бо ў ЗША менш строгія экалагічныя стандарты. Афіцыйна указана, што дадзеная дамова не ўплывае на экалагічныя стандарты ежы і ГМА ў ЕС, там жа сказана, што стандарты ЕС і ЗША не моцна адрозніваюцца (і тут). Асабіста я больш давяраю дэмакратычна абраным урадам, чым журналістам і разнастайным «экалагічным арганізацыям», якія могуць прадастаўляць інтарэсы каго заўгодна.

by43-dumki-ab-ttip_06.jpg
Цікава таксама назіраць, як еўрапейцы паліваюць брудам ЗША і іх ежу. Можа скласціся ўражанне, што ў Амерыцы жывуць нейкія мутанты, якія выраджаюцца ад рака і іншых хвароб. Наогул, вельмі неэтычна і няправільна маніпуляваць страхамі насельніцтва перад смерцю і хваробамі, трэба вельмі важкая падстава, каб так паступаць.

Было б лагічна, калі ў ЗША (і заадно Канадзе, якая складаецца ў NAFTA, пагадненне аб свабодным гандлі ЗША, Канады і Мексікі) захворвання на рак былі б вышэй, чым у Еўропе, дзе клапоцяцца пра сваіх спажыўцоў (у адрозненне ад ЗША). Дзіўна, але ў рэйтынгу ракавых захворванняў за 2012 Данія, Францыя і Бельгія, члены ЕС, знаходзяцца перад ЗША. Ірландыя, Нідэрланды (штаб-кватэра Greenpeace) і Славенія, таксама члены ЕС, знаходзяцца над Канадай.

Прычыны рака нашмат глыбей: еда, фізічная актыўнасць, навакольнае асяроддзе, лад жыцця, генетыка, якасць медыцыны ў краіне — вельмі шмат чаго. «Зялёныя» ж (у асаблівасці Greenpeace), лічаць, што палохаць канцэрагенамі цалкам нармальна. Хоць у Даніі ў год ім захварэла усяго 0,34 % насельніцтва, і гэта не ўлічваючы тое, што рак лечыцца (у сярэднім 50,9 % у Даніі і 59,6 % у ЕС) і лічбы ачунялых людзей паступова растуць з-за прагрэсу ў медыцыне.

Можна яшчэ шмат напісаць пра TTIP, які, напэўна, будзе мець на практыцы і нейкія няўдалыя моманты, але лепш самім перайсці і хоць бы хутка прабегчыся па дадзеных якія прадстаўлены Еўракамісіяй. Магчыма, ўрады занадта перабольшваюць перавагі TTIP (можа і не), але ўжо дакладна не варта апускацца да ўзроўню жоўтай прэсы і маніпуляваць меркаваннем насельніцтва. З такім жа поспехам можна сказаць, што за ўсімі супернікамі TTIP стаяць лабісты і буйныя карпарацыі, якія жадаюць захаваць свой рынак і не пусціць канкурэнтаў.

by43-dumkі-ab-ttip_07
Таксама, з-за чарговай хвалі антыамерыканізму еўрапейцы гатовыя верыць у любыя папулісцкія выказванні («карпарацыі зло», «трэба выратаваць планету», «Амерыка хоча цкаваць нас няякаснай ежай»), якія з задавальненнем падтрымаюць такія краіны як Расея (для расколу развітога свету), так і папулісты ў Вялікабрытаніі, якія бачаць у TTIP ідэальную падставу пераканаць насельніцтва прагаласаваць за выхад з ЕС.

TTIP крытыкуюць за яго распрацоўку за зачыненымі дзвярыма, але яго абмяркоўваюць дэмакратычна абраныя ўрады і людзі, якія атрымліваюць за гэта прыстойную зарплату, каб капацца ў гэтых легальных дакументах. Тое, у што ператварылі няўрадавыя арганізацыі і журналісты абмеркаванне TTIP выдатна паказвае, якой бы цырк быў уладкаваны, калі б кожнае гандлёвае пагадненне абмяркоўвалася б з насельніцтвам, якое гатова верыць каму заўгодна, але не свайму ж ураду.

Дадзены артыкул не апраўдвае TTIP, бо канчатковага пагаднення яшчэ няма і нават асоба спрачацца няма пра што. Але зусім непрыемна бачыць, як розныя зацікаўленыя асобы маніпулююць стварэннем насельніцтва, якое нават не разумее, што наогул стаіць за канцэптам «свабодны гандаль» і што гэта наогул такое, хоць з’яўляюцца галоўнымі рэцыпіентамі гэтага эканамічнага блага, маючы магчымасць спажываць самыя лепшыя тавары па самых лепшых коштах у самых свабодных краінах на зямлі. Спадзяюся, Еўрапейцы і Амерыканцы не будуць настолькі наіўныя, каб адмовіцца ад гэтага з-за сумніўных папулісцкіх прамоваў нейкіх арганізацый і людзей.

BE-Stefan-Vanli-S70

Стэфан Ванлі

Рэдактар

BE_Moscow-Russia

Масква

Расія